Bosman qaydası nədir? Ödənişsiz keçidlər necə olur?

Bosman qaydası 1995-ci ildə Avropa Ədalət Məhkəməsinin qərarıdır, müqaviləsi bitən futbolçunun yeni kluba transfer haqqı olmadan keçməsinə imkan verir və Avropa İttifaqı vətəndaşlarına legioner kvotalarını tətbiq etməyi qadağan edir. Bu qərarın nəticəsində ödənişsiz keçidlər və mövsüm bitməmiş altı ay əvvəl ön müqavilə imzalamaq mümkün oldu.

Bosman qaydası necə yarandı və nə dedi

Bosman qaydası Jean-Marc Bosman adlı belçikalı futbolçunun işi üzrə verilmiş məhkəmə qərarıdır, qərar iki əsas nəticə verdi. Birinci nəticə müqaviləsi başa çatan futbolçu üçün transfer haqqının ləğv olunmasıdır. İkinci nəticə Avropa İttifaqı vətəndaşlarına qarşı legioner limiti qoyulmasının qanunsuz sayılmasıdır. Bu prinsiplər əvvəlcə Aİ və AİA məkanında tətbiq olundu, daha sonra FIFA-nın Transfer Qaydaları ilə sərbəst agent anlayışı qlobal futbolda qəbul edildi.

Ödənişsiz keçid necə işləyir

Ödənişsiz keçid futbolçunun mövcud müqaviləsi bitdikdən sonra yeni kluba transfer haqqı olmadan keçməsidir. Futbolçu müqaviləsinin son altı ayına daxil olduqda xarici klubla ön müqavilə imzalaya bilər, bu halda rəsmi qeydiyyat növbəti transfer pəncərəsində aparılır. Eyni assosiasiya daxilində altı ay qaydasının tətbiqi milli qaydalardan asılıdır, bir çox ölkədə eyni prinsip qəbul olunub. Razılaşma istənilən vaxt bağlana bilər, lakin oyunçunun yeni klubda qeydiyyatı yalnız transfer pəncərəsində baş tutur, bu prosesi sadə başa düşmək üçün transfer pəncərəsi necə işləyir məqaləsinə baxa bilərsiniz. https://gettosport.com/az/bloq/nece-isleyir/transfer-penceresi

Bosman qaydası nəyə şamil edilir və hüdudları nədir

Bosman qaydası Aİ və AİA daxilində keçidlərə birbaşa şamil edilir, lakin onun sərbəst agent prinsipi FIFA qaydaları ilə dünya üzrə qəbul olunub. Avropa İttifaqı vətəndaşları üçün legioner kvotaları keçərli deyil, lakin Aİ xaricilərə kvotalar, qeydiyyat limitləri və iş icazələri tələbləri tətbiq edilə bilər. 23 yaşdan aşağı futbolçular üçün ödənişsiz keçiddə belə məşq haqları deyilən təlim kompensasiyası qüvvədə qala bilər, bu məbləğ yeni klub tərəfindən oyunçunu yetişdirən klublara ödənilir. Solidar ödəmə adətən yalnız transfer haqqı olan keçidlərdə tətbiq edilir, ödənişsiz keçiddə bu mexanizm işləmir.

Klublar və futbolçular üçün praktik nəticələr

Bosman qaydası klubların kadr planlamasını və futbolçuların danışıqlar gücünü dəyişib. Futbolçular müqaviləni uzatmamaqla sərbəst agent kimi daha yüksək maaş və imza pulu qazana bilirlər. Klublar əsas oyunçularını pulsuz itirməmək üçün vaxtında uzatma təklif edir, buraxılış məbləği maddələri əlavə edir və ya oyunçunu müqavilənin son ilində satmağı seçirlər. Ödənişsiz keçiddə transfer haqqı yoxdur, lakin imza pulu, agent xidməti və maaş xərcləri ümumi büdcəni ciddi artıra bilər. Qısamüddətli çıxış yolu kimi icarə müqaviləsindən istifadə edilir, bu mexanizmin incəliklərini icarə futbol nədir yazımızda tapa bilərsiniz. https://gettosport.com/az/bloq/nece-isleyir/icare-futbol

Tez-tez qarışdırılan məqamlar və nümunə

Tez-tez qarışdırılan məqam ondan ibarətdir ki, müqaviləsi bitməyən oyunçunun ayrılması Bosman qaydası ilə deyil, ya qarşılıqlı ləğv, ya da kompensasiya tələb edən başqa qaydalarla mümkündür. Məsələn 29 yaşlı yarımmüdafiəçi müqaviləsinin son ilinə daxil olur və qış fasiləsində xarici klubla ön müqavilə bağlayır, yayda sərbəst agent kimi həmin kluba keçir və köhnə klub transfer haqqı almır. Bu keçiddə yeni klub imza pulu ödəyə, maaşı artırmağa razı ola və bonuslar təklif edə bilər, köhnə klub isə oyunçunu yaydan əvvəl satmaq üçün yalnız qarşı tərəfin ödəniş etməsinə ümid edə bilər. Burada təsir edən əsas qayda Bosman qaydası ilə verilən azad hərəkət hüququdur.

Bosman qaydası haqqında tez-tez verilən suallar

Bosman qaydası nəyi dəyişdi?

Bosman qaydası müqaviləsi bitən futbolçu üçün transfer haqqını ləğv etdi və Aİ vətəndaşlarına legioner kvotalarını tətbiq etməyi qadağan etdi. Nəticədə sərbəst agent kimi ödənişsiz keçidlər futbolda adi hala çevrildi.

Ödənişsiz keçiddə klub heç nə qazanmırmı?

Köhnə klub transfer haqqı almır, lakin oyunçu 23 yaşdan aşağıdırsa təlim kompensasiyası tələb oluna bilər. Həmçinin klub gələcək satışdan faiz maddəsi kimi şərtləri əvvəlki müqavilələrdə öncədən yerləşdirməklə riskini azalda bilər.

Futbolçu nə vaxt ön müqavilə yaza bilər?

Futbolçu mövcud müqaviləsinin son altı ayına girdikdə xarici klubla ön müqavilə imzalaya bilər. Eyni ölkə daxilində bu müddət milli qaydalardan asılıdır və çox vaxt eyni prinsip qəbul olunur.

Bosman qaydası legioner limitlərini tam ləğv edib?

Bosman qaydası yalnız Aİ vətəndaşlarına tətbiq olunan kvotaları ləğv edib. Aİ xarici vətəndaşlara limitlər, qeydiyyat qaydaları və iş icazələri tələbləri qüvvədə qala bilər.

23 yaşdan aşağı futbolçuda niyə ödəniş tələb oluna bilər?

23 yaşdan aşağı futbolçuda təlim kompensasiyası tətbiq olunur, məqsəd oyunçunu yetişdirən klubların xərclərini qismən qarşılamaqdır. Bu ödəniş yeni klub tərəfindən əvvəlki yetişdirici klublara edilir və transfer haqqı sayılmır.

Bosman qaydası Aİ xaricində də keçərlidirmi?

Bosman qərarı hüquqi olaraq Aİ və AİA üçün keçərlidir, lakin sərbəst agent prinsipi FIFA qaydaları ilə qlobal səviyyədə qəbul edilib. Ona görə də dünyanın çox yerində müqaviləsi bitən futbolçu ödənişsiz keçə bilir.

Müqavilə bitmədən klubu tərk etmək mümkündürmü?

Mümkündür, lakin bu halda ya klublar arası anlaşma və transfer haqqı olmalıdır, ya da müqavilənin qarşılıqlı ləğvi baş verməlidir. Müqavilənin birtərəfli pozulması xüsusi qaydalar və kompensasiya tələbləri yaradır.

Bosman qaydası ilə icarə arasında fərq nədir?

Bosman qaydası müqaviləsi bitən futbolçunun azad keçidini təsbit edir, icarə isə futbolçunun müqavilə müddəti davam edərkən müvəqqəti başqa klubda çıxış etməsidir. İcarədə əvvəlki klubla müqavilə qalır və çox vaxt maaş paylaşımı və icarə haqqı olur.