Tofiq Bəhramov 1966 Dünya Çempionatı finalının məşhur xətt hakimi

Tofiq Bəhramov 1966 Dünya Çempionatı finalında İngiltərə Qərbi Almaniya oyununda qolu göstərən Azərbaycanlı xətt hakimidir. O an İngiltərənin əlavə vaxtda vurduğu və tarixə Wembley qolu kimi düşən epizod idi. Qərar illərdir müzakirə olunur, lakin oyunun rəsmi qeydlərində qol kimi qalır.

Tofiq Bəhramov kimdir və niyə xatırlanır

Tofiq Bəhramov Azərbaycan futbol hakimi idi və 1966 finalında verdiyi qərarla dünya miqyasında tanındı. O, sovet dövrünün ən nüfuzlu hakimlərindən biri sayılırdı, həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq arenada yüksək səviyyəli oyunlar idarə edib. İngiltərədə onu tez-tez "rus xətt hakimi" kimi xatırlasalar da, Bəhramov azərbaycanlı idi və Bakıda doğulub boya-başa çatmışdı.

Tofiq Bəhramov və 1966 finalındakı məşhur epizod

Geoff Hurstun əlavə vaxtda qapı tirinə dəyib aşağı düşən zərbəsindən sonra Tofiq Bəhramov qolu göstərdi və baş hakim qərarı təsdiqlədi, nəticədə İngiltərə 4-2 qalib oldu. Top dirəyə dəyib xəttin içinə yaxın nöqtəyə düşdü, epizod bir anın içində baş verdi və o vaxt nə VAR, nə də qapı xətti texnologiyası vardı. Qaydaya görə qol sayılması üçün topun bütövlükdə qapı xəttini keçməsi tələb olunur. Bəhramov bayrağını qaldıraraq mərkəzi göstərdi, qərar qəbul olundu və bu an dünya futbolunun ən mübahisəli kadrlarından birinə çevrildi.

Bu hadisənin dəyərini anlamaq üçün kontekstə baxmaq kifayətdir. Finalın gərginliyi pik həddə idi, əlavə vaxtda 3-2 öndə olmaq oyunun taleyinə bərabər idi. Hurst daha sonra het-trikini tamamladı, İngiltərə isə ilk və hələ ki, yeganə dünya kubokunu qazandı. Hadisənin özü barədə daha geniş çərçivə üçün turnirin tarixi səhifəsinə baxın, Dünya çempionatı.

Qərar niyə bu gün də müzakirə olunur

Qərar ona görə müzakirə olunur ki, həmin an üçün sübut kimi qəbul ediləcək texnologiya yox idi və video bucaqları yekdil nəticə vermir. Qapı xətti texnologiyası və VAR bu tip epizodları indi demək olar ki, anında həll edir, lakin 1966-cı ildə hər şey hakimin görməsinə və mövqeyinə bağlı idi. Qaydalar baxımından prinsip sadədir, top bütövlükdə xətti keçməlidir, buna görə bir çox azarkeş hadisəyə fərqli yanaşır.

Bu gün oxşar vəziyyətlərdə qərarların necə verildiyini başa düşmək üçün bu yazı kömək edir, VAR nədir və necə işləyir. Mübahisə davam etsə də, rəsmi nəticə dəyişməyib və epizod futbol tarixinin ən məşhur anlarından biri kimi qalır.

Azərbaycandakı irsi və Tofiq Bəhramov stadionu

Bakının mərkəzindəki Respublika stadionu 1993-cü ildən Tofiq Bəhramovun adını daşıyır və abidəsi stadionun qarşısındadır. Bu, dünyada adını daşıyan stadion olan nadir hakim nümunələrindən biridir və Azərbaycanda futbol mədəniyyətinin simvoluna çevrilib. Bakıdakı böyük arenalar içində Bakı Olimpiya Stadionu da xüsusi yer tutur, lakin şəhərin futbol ruhunu izah edən ad Tofiq Bəhramov stadionudur.

İllər sonra İngiltərə yığmasının oyunçuları Bakıya səfərlərində onun xatirəsinə ehtiramlarını ifadə ediblər. Bu, bir qərarın necə qlobal simvola çevrildiyini və futbolun yaddaşında necə yaşadığını göstərir.

Hakimlik və futbolçu karyerasına qısa baxış

Bəhramov hakimliyə başlamazdan əvvəl hücumçu kimi çıxış edir, zədədən sonra karyerasını hakimliyin üzərində qurur. Beynəlxalq kateqoriyalı FİFA hakimi kimi bir çox oyun idarə edir və xətt hakimi olaraq dünyəvi tanınırlıq qazanır. Onun nizam-intizamı, meydanda mövqelənməsi və qərar qəbuletmə sürəti həmkarları arasında dəyərləndirilirdi.

Azərbaycan futbolunun klassik nəsli üçün Bəhramovun adı yalnız 1966 ilə məhdudlaşmır, futbol mədəniyyətinin və hakimlik məktəbinin bir parçasıdır. Eyni illərin ulduz futbolçuları da bu yaddaşda xüsusi yer tutur, məsələn Anatoli Banişevski.

Tofiq Bəhramov haqqında tez-tez verilən suallar

Tofiq Bəhramovun göstərdiyi top xətti tam keçmişdimi

Qaydaya görə qol sayılması üçün topun bütövlükdə qapı xəttini keçməsi şərtdir. 1966-cı ilin epizodu barədə müxtəlif təhlillər var, lakin rəsmi qərar qol kimi qalır və oyun 4-2 hesabı ilə başa çatır.

Niyə İngiltərədə Tofiq Bəhramova rus xətt hakimi deyirlər

O dövrdə Azərbaycan sovet respublikası idi və beynəlxalq mediada sovet nümayəndələrinə tez-tez rus deyirdilər. Tofiq Bəhramov azərbaycanlı idi və Bakını təmsil edirdi.

1966 finalında baş hakim kim idi

Finalın baş hakimi isveçrəli idi və qərarı xətt hakiminin siqnalına əsasən təsdiqlədi. Rəsmi protokolda qol qeyd olundu və oyun davam etdirildi.

VAR olsaydı həmin epizod necə qiymətləndirilərdi

Bu suala qəti cavab yoxdur, çünki qərar konkret kamera bucaqlarına bağlıdır. Müasir dövrdə qapı xətti texnologiyası topun xətti keçib-keçmədiyini dərhal bildirir, VAR isə prosesi dəstəkləyir.

Tofiq Bəhramovun adını daşıyan stadion haradadır

Tofiq Bəhramov adına Respublika stadionu Bakının mərkəzində yerləşir. Stadionun qarşısında onun abidəsi var və arena illərdir milli futbolun əsas ünvanlarından biridir.

Tofiq Bəhramov futbolçu kimi hansı mövqedə oynayırdı

Bəhramov hakimliyə keçməzdən əvvəl hücumçu kimi çıxış edirdi. Karyerasını zədə səbəbiylə erkən başa vurduqdan sonra hakimliyə başlayıb.

Tofiq Bəhramov nə vaxt dünyasını dəyişib

Tofiq Bəhramov 1993-cü ildə vəfat edib. Onun xatirəsinə həmin il Bakının Respublika stadionuna adı verilib.

Tofiq Bəhramovun Azərbaycandakı irsi nədən ibarətdir

İrsi hər şeydən əvvəl adı ilə yaşayan stadion və futbol ictimaiyyətində hakimlər üçün nümunə statusudur. Onun 1966-cı ildəki qərarı həm də Azərbaycan adının dünya futbol tarixində görünən ən tanınmış anlardandır.