VAR nədir və necə işləyir?

VAR futbolda video köməkçi hakim sistemidir, meydandakı baş hakimin açıq və aşkar səhvlərini yenidən baxışla düzəltməyə kömək edir. Sistem yalnız qolu, penaltiyi, birbaşa qırmızı vərəqəni və oyunçunun səhv tanınmasını əhatə edir. Yoxlama əvvəlcə səssiz aparılır, aydın səhv görünəndə baş hakim monitorla baxışa çağırılır, yekun qərar isə həmişə meydandakı hakimindir.

VAR nədir və nə üçün tətbiq olunur?

VAR futbolda haqsız qolların, səhv verilən və ya verilməyən penaltilərin, düzgün olmayan qırmızı vərəqələrin və yanlış oyunçu cəzalarının qarşısını almaq üçün tətbiq olunur. Məqsəd oyunun axınını pozmadan, yalnız aydın səhv olduqda müdaxilə etməkdir. Əsas prinsip budur, meydandakı ilkin qərar qalır, yalnız aşkar səhv və ya ciddi qaçırılan hadisə olduqda dəyişir.

VAR necə işləyir oyunda qərar prosesi

Proses meydandakı qərarın üstünlüyü ilə işləyir və VAR yalnız dəstəkləyici roldadır. Prosesi qısa addımlarla belə düşünün.

• Baş hakim meydanda qərar verir və oyun davam edir.
• VAR komandası bütün əsas epizodları səssiz rejimdə yoxlayır.
• Aydın səhv və ya ciddi qaçırılan hadisə aşkarlanarsa, VAR baş hakimə monitor baxışı tövsiyə edir.
• Faktiki mövzularda, məsələn ofsayd və ya topun xətti keçməsi, monitor olmadan dəyişiklik tövsiyə oluna bilər.
• Baş hakim monitorun yanında epizodu izləyir və yekun qərarı özü verir.
• Gecikmələr kompensasiya vaxtına əlavə olunur, itirilən vaxt oyunun sonunda bərpa edilir.

VAR nədir və nələri əhatə edir?

VAR dörd əsas kateqoriyada işləyir və bu çərçivədən kənara çıxmır.

• Qol və qolun əvvəlindəki qayda pozuntuları, məsələn hücumdakı ofsayd və ya faul.
• Penalti verilməsi və ya verilməməsi, həmçinin cərimə zərbəsi zamanı qayda pozuntuları.
• Birbaşa qırmızı vərəqə epizodları, məsələn sonuncu ümid faulu və ya kobud oyun.
• Oyunçunun səhv tanınması, yanlış futbolçuya vərəqə göstərilməsi.

Bu kateqoriyalarda məqsəd epizodu daha dəqiq bucaq və sürətdə izləmək, aydın səhv olduqda meydandakı qərarı düzəltməkdir.

VAR nəyi yoxlaya bilmir və harada hədd var?

VAR ikinci sarı vərəqəni, adi cərimə zərbələrini, künc və ya aut qərarlarını ümumi qaydada nəzərdən keçirmir. Xırda təmas və ya ikili mübarizələr yalnız penalti, qol və ya qırmızı vərəqəyə birbaşa təsiri olduqda dəyərləndirilir. Hücum mərhələsinin dəyərməsi yalnız dərhal əvvəlki hücuma aiddir, uzaq keçmişdəki xırda faullar geri qayıdıb ləğv edilmir. Müdafiəçinin topa qəsdən müdaxiləsi yeni faza sayılır və əvvəlki ofsayd nişanəsini silə bilər, təsadüfi istiqamət dəyişməsi isə sayılmır. Qayda belə qurulub ki, subyektiv epizodlarda sadəcə fərqli fikir deyil, açıq və aşkar səhv olmalıdır.

Ofsayd və penalti nümunələri ilə VAR izahı

Ofsaydda VAR çəkmə nöqtəsini topa ilk toxunuş anına qoyur və kalibrlənmiş xətlərdən, 3D modellərdən istifadə edir. Çox sıx vəziyyətlərdə xəttar xətalar azaldılır, amma qərar yenə faktiki mövqe üzərində verilir. Ofsayd qaydasının özünü daha rahat anlamaq üçün ətraflı izaha baxın, https://gettosport.com/az/bloq/qaydalar/ofsayd-nedir linkində Ofsayd nədir izah yazmışıq. Penalti zamanı qapıçı xətti tam tərk edərsə və top qapıya vurulmazsa təkrar verilir, encroachment olduqda isə nəticəyə görə qərar dəyişir və ya zərbə təkrarlanır. Qol epizodlarında topun tam həcmi qapı xəttini keçməlidir, VAR bu kadrı ən uyğun bucaqla aydınlaşdırır.

VAR nədir və nələri ən çox qarışdırır?

VAR ofsaydı özü vermir, köməkçi hakimlər yenə bayraq qaldırır, yalnız əmin deyillərsə oyunu davam etdirirlər və sonra VAR yoxlayır. VAR hər təmasda penalti axtarmır, əgər aşkar itələmə, ayağa zərbə və ya əl ilə qeyri təbii genişlənmə kimi aydın qayda pozuntusu yoxdursa müdaxilə etmir. Monitorun çağırılması qərarın avtomatik dəyişməsi demək deyil, baş hakim öz qiymətləndirməsini edir və bəzən ilkin qərarı qoruyur.

VAR haqqında tez-tez verilən suallar

VAR nədir qısaca?

VAR video köməkçi hakim sistemidir, yalnız dörd böyük qərar növündə açıq və aşkar səhvləri düzəltməyə kömək edir. Qərarın sahibi meydandakı baş hakimdir, VAR isə dəstək verir.

VAR komandasına kimlər daxildir?

Standartda bir VAR hakimi, bir və ya iki köməkçi VAR və təkrar operatoru olur. Onlar stadiondakı xüsusi otaqda və ya mərkəzi replay mərkəzində işləyir və çoxbucaqlı görüntülərlə epizodları dəyərləndirirlər.

Niyə bəzən monitor çağırılmır?

Ofsayd və topun xətti keçməsi kimi faktiki hallarda VAR birbaşa dəyişiklik tövsiyə edə bilər. Subyektiv epizodlarda isə monitor baxışı üstünlük təşkil edir və yekun qərarı baş hakim verir.

İkinci sarı vərəqə VAR ilə ləğv oluna bilərmi?

Xeyr, VAR ikinci sarı vərəqəni nəzərdən keçirmir. Yalnız birbaşa qırmızı vərəqələr və yanlış oyunçuya verilən vərəqələr baxışa gedə bilər.

VAR ofsaydı necə ölçür?

VAR topa ilk toxunuş anını müəyyənləşdirir və kalibrlənmiş xətlərdən, 3D modellərdən istifadə edir. Qarışıq vəziyyətlərdə qərar faktiki mövqeyə əsaslanır və meydandakı ilkin qərarın üstünlüyü nəzərə alınır.

Penalti zərbəsində qapıçı xətti tərk edəndə VAR nə edir?

Əgər seyv anında qapıçı hər iki ayağı ilə xəttin önündədirsə və qol vurulmursa zərbə təkrarlanır. Bu, VAR-ın yoxladığı standart penalti prosedurlarından biridir.

Niyə oyunun əvvəlindəki faul qoldan əvvəl ləğv edilmir?

VAR yalnız dərhal əvvəlki hücum mərhələsini dəyərləndirir. Uzaq keçmişdəki xırda qayda pozuntuları yeni faza başladıqdan sonra nəzərə alınmır.

VAR nədir sualının cavabı niyə bəzən azarkeşi qane etmir?

Çünki bəzi epizodlar subyektiv qiymətləndirmə tələb edir və hamını razı salan tək həll olmur. VAR-ın vəzifəsi maksimal aydın səhvləri azaltmaqdır, bütün mübahisələri yox etmək deyil.