Maliyyə Fair Play qaydaları sadə dildə necə işləyir

Maliyyə Fair Play UEFA-nın klubların qazancı ilə xərci arasında tarazlıq tələb edən maliyyə qaydalarıdır. Məqsəd klubun qazandığından artıq xərcləyib borca girməsinin və ədalətsiz maliyyə üstünlüyünün qarşısını almaqdır. Qayda xərclərin strukturunu tənzimləyir, sponsorluqları ədalətli dəyərlə qiymətləndirir və gecikmiş ödənişlərə sıfır dözümlülük tətbiq edir.

Maliyyə Fair Play necə işləyir

UEFA-nın yeni maliyyə davamlılığı çərçivəsi üç əsas prinsipə söykənir. Birincisi, gecikmiş ödəniş olmamalıdır, yəni futbolçulara, digər klublara və vergi orqanlarına borc vaxtında ödənməlidir. İkincisi, futbol gəlirləri qaydası qəbul edilən itki limitini müəyyənləşdirir, hazırkı çərçivədə üç il üzrə icazə verilən kənarlaşma əsasən 60 milyon avroya qədərdir və yalnız sahibin real kapital yatırımı ilə daha çox ola bilər. Üçüncüsü, heyət xərci qaydası gəlirin müəyyən faizindən çoxunun futbolçu maaşlarına və transfer xərclərinin amortizasiyasına xərclənməsini qadağan edir, hədəf 70 faizdir.

Bu maliyyə fair play sistemi nəticəyə deyil, prosesə baxır. Qalib gəlibsən və ya uduzmusan fərq etmir, hesablarda nizam və dayanıqlılıq tələb olunur. 2024-cü ilin oktyabrına görə bu prinsiplər qüvvədədir.

Əsas qaydalar və limitlər

Qaydaların ana xəttini aşağıdakı məqamlar təşkil edir. Hər biri birbaşa və ölçülə bilən tələblərdir.

• Gecikmiş ödəniş yoxdur, bütün borclar vaxtında bağlanmalıdır.
• Futbol gəlirləri qaydası, üçillik dövrdə icazə verilən itki məhduddur və kapital yatırımı ilə məhdud artım mümkündür.
• Heyət xərci qaydası, futbolçu və baş məşqçi maaşları, transfer amortizasiyası və agent haqları toplamda klub gəlirinin təqribən 70 faizini keçməməlidir.
• Əlaqəli tərəflərlə əməliyyatlar ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir, süni şəkildə şişirdilmiş sponsorluq və satışlar düzəldilir.

UEFA-nın maliyyə fair play çərçivəsi həm avrokuboklarda oynayan, həm də lisenziya almaq istəyən klubları əhatə edir. Yerli liqalar əlavə sərtlik tətbiq edə bilər, məsələn bəzi liqalarda ayrıca itki limitləri və ya maaş tavanına bənzər mexanizmlər var.

Transferlər və müqavilələr FFP daxilində necə hesablanır

Transfer haqqı dərhal xərclənmiş sayılmır, müqavilə müddətinə bölünərək amortizasiya kimi illərə paylanır. Məsələn, 50 milyon avroya 5 illik müqavilə bağlanan futbolçu ildə 10 milyon avro amortizasiya yazdırır, üstəgəl illik maaş və agent haqqı heyət xərclərinə daxil olur. UEFA 2023-dən etibarən amortizasiya müddətini praktik olaraq 5 illə məhdudlaşdırıb, 7-8 illik müqavilələr maliyyə hesabatında daha uzun bölünə bilmir.

İcarə zamanı klubun ödədiyi icarə haqqı və maaşın payı həmin mövsümün xərci sayılır. Ödənişsiz keçidlər pulsuz deyil, imza bonusu və yüksək maaş heyət xərclərini artırır. Mövzunu geniş anlamaq üçün bu bələdçilərə baxa bilərsiniz, Bosman qaydası və ödənişsiz keçidlər, icarə müqaviləsi necə işləyir, transfer pəncərəsi necə işləyir.

Sadə nümunə, Klubun illik gəliri 300 milyon avrodursa, heyət xərci qaydasının 70 faiz hədəfinə görə illik maksimal uyğun xərc təxminən 210 milyon avro olar. 60 milyon avroluq itki limiti üç illik dövrdə qiymətləndirilir, yəni bir mövsümdə mənfi nəticə varsa, növbəti mövsümlərdə balanslaşdırmaq tələb olunur.

Sponsorluq, sahib dəstəyi və əlaqəli klublar

Sahibin cibindən verilən pulun hamısı gəlir sayılmır, yalnız kapital yatırımı kimi qoyulan və qaydada icazə verilən hissə itki limitini bir qədər genişləndirə bilər. Əlaqəli tərəflərlə sponsor müqavilələri və ticarət əməliyyatları ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir, bazar dəyərindən şişirdilmiş müqavilələr maliyyə hesabatında aşağı salına bilər. Eyni sahiblik qrupu daxilində olan klublar arasında transferlər və xidmətlər də müstəqil qiymətləndirmə ilə yoxlanır.

Bu mexanizm varlı sahibin klub xərclərini qeyri-məhdud maliyyələşdirərək rəqabəti pozmasının qarşısını alır. Şirkət adının formada yazılması və ya stadiona verilməsi kimi kommersiya addımları faydalıdır, ancaq dəyəri bazar reallığı ilə uyğun olmalıdır.

Cəzalar nə ola bilər

Qayda pozulduqda cəzalar pilləlidir və pozuntunun ağırlığına görə dəyişir. Yumşaq hallarda xəbərdarlıq, maliyyə cəriməsi və gəlir məhdudiyyətləri tətbiq olunur, ağır hallarda heyət qeydiyyatına limit, transfer məhdudiyyəti, mükafat pullarının tutulması və avrokuboklardan kənarlaşdırma mümkündür. Yerli liqaların ayrıca qaydaları var və onlar xalların silinməsi kimi idman cəzası da verə bilər.

UEFA və liqa orqanları illik hesabatları, audit sənədlərini və ödəniş cədvəllərini yoxlayır. Qərarlara qarşı apellyasiya imkanı var, ancaq qaydanı davamlı pozan klubların reputasiya və idman zərəri daha çox olur.

Maliyyə Fair Play haqqında tez-tez verilən suallar

Maliyyə Fair Play yalnız avrokuboklarda oynayan klublara aiddirmi?

UEFA-nın lisenziyalaşdırma və maliyyə davamlılığı qaydaları avrokuboklara qatılmaq istəyən bütün klublara aiddir. Bir çox yerli liqa da öz oxşar qaydasını tətbiq edir və bəzi hallarda daha sərt tələb qoyur.

Sahib istəsə, bütün xərcləri ödəyib qaydanı keçə bilərmi?

Xeyr, sahibin verdiyi pul gəlir kimi yazılmır və yalnız kapital yatırımı çərçivəsində məhdud miqdarda təsir göstərir. Əlavə xərclər heyət xərci qaydasına və itki limitinə ilişir, buna görə dayanıqlı büdcə zəruridir.

Sponsor müqaviləsini şişirdib limitləri artırmaq mümkündürmü?

UEFA əlaqəli tərəf əməliyyatlarını ədalətli dəyərlə qiymətləndirir və bazar dəyərindən yüksək rəqəmləri aşağı salır. Bu səbəbdən sahibin şirkəti ilə bağlanan böyük sponsorluq da müstəqil qiymətləndirmə ilə düzəldilə bilər.

Futbolçu satışı FFP balansına necə təsir edir?

Futbolçu satışı zamanı əldə olunan mənfəət futbol gəlirlərinə müsbət təsir edir, bu da itki limitini yaxşılaşdırır. Lakin gələcək illərdə heyət xərci qaydasına yenə maaş və amortizasiya yükü əsas meyar olaraq qalır.

Uzunmüddətli müqavilələr niyə indi xərcləri az göstərmir?

UEFA amortizasiya müddətini praktik olaraq 5 illə məhdudlaşdırıb, bu da 8 illik müqavilələrdən istifadə edib illik xərci süni şəkildə aşağı salmağın qarşısını alır. Bu dəyişiklik transfer siyasətini daha real və dayanıqlı etməyə xidmət edir.

İcarə transferləri FFP-də necə hesablanır?

İcarəyə götürən klubun ödədiyi icarə haqqı və maaşın öz payı həmin mövsümün xərci sayılır. İcarəyə verən klub isə aldığı icarə haqqını gəlir kimi göstərir və futbolçu klubda qalırsa amortizasiya davam edir.

Premyer Liqa PSR ilə UEFA-nın maliyyə fair play qaydası eyni şeydirmi?

Xeyr, PSR Premyer Liqanın daxili mənfəət və dayanıqlılıq qaydalarıdır, UEFA-nın çərçivəsindən ayrı və paralel işləyir. Klub həm UEFA qaydalarına, həm də oynadığı liqanın tələblərinə eyni vaxtda əməl etməlidir.

Gecikmiş ödəniş nə deməkdir və niyə kritikdir?

Bu, futbolçulara, digər klublara və vergi orqanlarına vaxtı keçmiş borcun olması deməkdir. Gecikmiş ödəniş lisenziyanın itirilməsinə qədər gedə bilən ciddi pozuntudur, çünki likvidlik və etibarlılıq maliyyə dayanıqlığının əsasıdır.