Basketbol qaydaları, yeni başlayanlar üçün bələdçi

Basketbol qaydaları basketbolun necə oynandığını, xalın necə qazanıldığını və hansı hərəkətlərin qadağan olduğunu müəyyən edən prinsiplərdir. Məqsəd topu rəqib səbətinə göndərmək və rəqibdən çox xal toplamaqdır. Komandalar 5 nəfərlə oynayır, səbətin hündürlüyü 3.05 metrdir və matçın sonunda daha çox xalı olan komanda qalib gəlir.

Əsas basketbol qaydaları və xal qazanmaq

Xal səbətə vurulan atışla qazanılır, üçlük xətti içindən vurulan atış 2 xal, xəttin arxasından vurulan atış 3 xal, cərimə atışı 1 xaldır. Top oyun meydanını yuxarıdan keçib səbətin içindən keçəndə xal sayılır. Atış zamanı faul edilən oyunçu hərəkət halında idisə iki cərimə atışı, üçlük cəhdi zamanı faul edilərsə üç cərimə atışı atır. Atış daxil olarsa və faul verilsə, qol sayılır və əlavə bir cərimə atışı verilir.

Oyunun vaxtı və start

FIBA qaydasında oyun 4 dövrə 10 dəqiqədən ibarətdir, bərabərlik olarsa əlavə vaxt oynanılır. Oyun mərkəzdə atılan tullanma topu ilə başlayır, sonrakı bərkidilmiş top vəziyyətləri qatla növbə prinsipi ilə həll olunur. Saat top ölü olduqda dayanır və hakimlər fasilə elan etdikdə yenidən işə düşür. Baş məşqçilər fasilə tələb edə bilər, fasilələr yalnız top ölü ikən və ya rəqibin qolundan sonra verilir.

Topa sahiblik və hərəkət qaydaları

Top yalnız driblinq edərək irəli aparılır, driblinqi bitirdikdən sonra topu yenidən yerə vurmaq olmaz və bu ikiqat driblinq sayılır. Oyunçu driblinqi saxladıqdan sonra dayaq ayağını sabit saxlamalıdır, yerdəyişmə ilə iki addımdan çox atırsa addım pozuntusu verilir. Topu irəli aparan komanda 8 saniyə ərzində ön sahəyə keçməlidir, keçdikdən sonra topu arxa sahəyə qaytarmaq qadağandır. Şot saatı 24 saniyədir və atış səbətə dəyən kimi yenilənir, hücum ribaundunda yenilənmə 14 saniyəyə olur. Topu kənara çıxarmaq, qəsdən ayaqla vurmaq və ya topu ovuclayıb daşımaq pozuntu sayılır.

Faullar və cərimələr, basketbol qaydaları necə tətbiq olunur

Şəxsi faul rəqibi ədalətsiz üstünlüyə səbəb olan fiziki təmasla dayandırmaqdır və atış zamanı baş verərsə cərimə atışı verilir. FIBA qaydasında bir oyunçu 5 şəxsi faul topladıqda oyundan kənarlaşdırılır, komanda bir dövrədə 5 faula çatdıqda növbəti topa sahibsiz faullarda iki cərimə atışı verilir. Hakimlər idmansız davranış faulu üçün iki cərimə atışı və topu oyuna daxil etmə hüququ, texniki faul üçün bir cərimə atışı və topu davam etdirmə qərarı verirlər. Kobud hərəkət diskvalifikasiya ilə nəticələnə bilər və komanda həmin oyunçunu əvəz edir.

• Şəxsi faul rəqibə ədalətsiz təmasdır və yüngül saxlamadan sərt zərbəyə qədər dəyişə bilər.
• İdmansız faul topa oynamaq niyyəti olmayan və ya həddən artıq sərt hərəkətdir.
• Texniki faul hakimə etiraz, idmana yaraşmayan davranış və ya qayda pozan komanda skamyası üçündür.

Zaman və sahə məhdudiyyətləri, basketbol qaydaları ilə tipik pozuntular

24 saniyə, 8 saniyə və 3 saniyə qaydaları oyunun sürətini qoruyur və ləngitmənin qarşısını alır. Rəqibin cərimə meydançasında hücum edən oyunçunun 3 saniyədən artıq dayanması qadağandır, istisna olaraq atışa başladıqda və ya meydançanı tərk etdikdə say dayanır. Topu kənardan oyuna daxil edən oyunçu 5 saniyədə ötürmə etməlidir, əks halda top rəqibə keçir. Səbətə enişdə olan topa toxunmaq qolqayırma sayılır və müdafiəçi toxunarsa xal verilir, hücumçu səbətin içində və ya üzərində topa toxunarsa qol ləğv edilir.

• 24 saniyə pozuntusu atış səbətə dəymədən bitirsə və komanda yenə topa sahib qalırsa verilir.
• 8 saniyə pozuntusu topu ön sahəyə vaxtında keçirmədikdə verilir.
• Arxa sahəyə qaytarma ön sahədə sabitləşdikdən sonra topu və ya oyunçunu arxaya göndərdikdə yaranır.
• Qolqayırma və səbətə müdaxilə top səbət istiqamətində açıq enişdə ikən və ya lövhəyə dəyib enərkən toxunuşla yaranır.

Basketbol qaydaları haqqında öyrəndiklərinizi real oyun izləməklə möhkəmləndirmək daha asandır. Eyni üslubda yazılmış başqa qayda bələdçilərimiz də var, məsələn cüdoda xal sistemi və cərimələr barədə yazımız https://gettosport.com/az/bloq/qaydalar/cudo-qaydalari və boksda raundlar, xallar və nokaut izahı https://gettosport.com/az/bloq/qaydalar/boks-qaydalari.

Basketbol qaydaları haqqında tez-tez verilən suallar

NBA və FIBA basketbol qaydaları arasında əsas fərqlər nədir?

FIBA dövrələr 10 dəqiqədir, NBA-da 12 dəqiqədir. FIBA-da oyunçu 5 fauldan sonra kənarlaşdırılır, NBA-da bu hədd 6 fauldur. FIBA topa sahiblikdə bərkidilmiş top üçün növbəlilik oxu işlədilir, NBA-da tez-tez tullanma topu verilir. Meydan ölçüləri və üçlük məsafələri də fərqlənir.

Basketbolda neçə addım atmaq olar?

Driblinqi dayandırdıqdan sonra topu nəzarətə aldığınız an sayılmaqla ən çox iki addım atmaq olar. Üçüncü addım atılırsa addım pozuntusu verilir və top rəqibə keçir. Dayaq ayağı ilə dönmək olar, lakin dayaq ayağı yerdən qoparsa və top ötürülmürsə və ya atılmırsa bu da addım sayılır.

3 saniyə qaydası nə vaxt işləmir?

Hücumçu atışa başladıqda, meydançanı tərk edəndə və ya top səbətə atıldıqda 3 saniyə sayımı dayanır. Eyni zamanda top arxa sahədə olarkən hücumçunun cərimə meydançasında qalması 3 saniyə pozuntusu yaratmır.

24 saniyə nə vaxt 14 saniyəyə yenilənir?

Hücum ribaundu alındıqda və ya müdafiəçinin faulu və ya qayda pozuntusu nəticəsində hücum edən komanda ön sahədə kənardan topu oyuna daxil etdikdə şot saatı 14 saniyəyə yenilənir. Top səbətə dəydikdən sonra komanda yenə topa sahib olarsa bu da 14 saniyəlik yenilənmə yaradır.

Goaltending və səbətə müdaxilə arasında fərq nədir?

Goaltending top eniş trayektoriyasında və ya lövhəyə dəydikdən sonra səbətə yönələrkən toxunuşdur və müdafiəçi etsə xal verilir. Səbətə müdaxilə səbətin içində və ya üst kənarında topa toxunmaqdır və hücumçu etsə qol ləğv olunur.

Cərimə atışında xətti tapdalamaq olar?

Cərimə atışı zamanı atışı edən oyunçu top halqaya dəyməyənədək xətti ata bilməz. Komanda yoldaşları da cərimə meydançasına atış ringə dəyməyənədək daxil ola bilməz, əks halda pozuntu sayılır.

Zona müdafiəsi qaydadırmı?

FIBA qaydasında zona müdafiəsinə icazə verilir və bu müdafiə üsulu geniş istifadə olunur. Uşaqlarda və bəzi liqalarda inkişaf məqsədilə məhdudiyyətlər ola bilər, lakin peşəkar səviyyədə zona müdafiəsi qaydalara uyğundur.

Hakimin qərarına etiraz etməyin cəzası nədir?

Hakimə aqressiv etiraz və ya idmana yaraşmayan davranış texniki faulla cəzalandırılır. Texniki faul bir cərimə atışı ilə nəticələnir və komanda əlavə cəzalar yığarsa oyunçu və ya məşqçi diskvalifikasiya oluna bilər.

Qeyd Özünüzü qaydalarda daha da rahat hiss etmək üçün basketbol qaydaları ilə bağlı real oyunları izləyin və hakim siqnallarına diqqət edin. Bu üslubda digər idman növləri üçün bələdçilərimizi də oxuya bilərsiniz, məsələn yunan-Roma güləşi qaydaları https://gettosport.com/az/bloq/qaydalar/yunan-roma-gulesi və sərbəst güləşdə xalların verilməsi https://gettosport.com/az/bloq/qaydalar/serbest-gules-qaydalari.