Cüdo qaydaları, ippon, vazari və şido nədir?

İppon cüdo qaydaları içində rəqibi tam nəzarətlə və güclə kürəyi yerə salanda və ya boğma, əl burma ilə təslim etdirəndə verilən tam qələbə xalıdır. Vazari atışın və ya tutmanın ippona nisbətən zəif icrasına verilən yarım xaldır və iki vazari ippona bərabər sayılır. Şido qayda pozuntusuna görə xəbərdarlıqdır, üçüncü şido hansoku-make ilə rəqibə qələbə gətirir. Aşağıda matçın gedişi, xalların necə yazıldığı və cəzalar sadə dillə izah olunur.

Cüdo qaydalarında hesab və xal sistemi

Cüdoda qalib ya ipponla, ya iki vazari toplayaraq, ya da rəqibin hansoku-make alması ilə müəyyən olunur. İppon olan kimi döyüş dərhal bitir. Vazari toplayan idmançı üstünlük qazanır, ikinci vazari ippon sayılır. Cədvəldə şido xal kimi yazılmır, yalnız cəza sayılır və 3-cü şido uduzma ilə nəticələnir. Yuko və koka anlayışları artıq yoxdur, yəni ippon və vazari əsas xal meyarlarıdır.

İppon və vazari nə vaxt verilir

İppon atış tam nəzarət, sürət, qüvvə və rəqibin əsasən kürəyi üstə düşməsi olduqda verilir. Məsələn, Uçi-mata və ya Seoi-naqe ilə rəqibin təmiz kürəyi üstə düşməsi ippondur. Vazari həmin meyarlardan biri çatmadıqda, məsələn düşmə qismən yan üstə olduqda və ya atışda sürət və qüvvə tam olmadıqda verilir. Saxlama zamanı 10-19 saniyə olmaqla vazari, 20 saniyə çatdıqda ippon yazılır. Boğma və ya dirsək oynağına burma ilə rəqib təslim edərsə və ya hakim dayandırarsa ippon qeydə alınır.

Cüdo qaydalarında cəza, şido və hansoku-make

Şido xırda pozuntulara görə verilən xəbərdarlıqdır, üçüncü şido hansoku-make sayılır və rəqib ippon qazanır. Tipik şido səbəbləri bunlardır

• Passivlik, yalançı hücum və döyüşdən yayınma
• Bilərəkdən döyüş meydanını tərk etmə
• Ayaqdan birbaşa tutma cəhdləri
• Qanunsuz qavrayış və ya paltarı içəridən sıxmaqla döyüşü bloklama

Hansoku-make təhlükəli hərəkətlərə və ya kobud pozuntuya görə dərhal diskvalifikasiyadır. Başla torpağa dalışvari düşmə, rəqibi qaldırıb yerə vurmaq, boyun və ya onurğa üçün təhlükəli fəndlər hansoku-make ilə cəzalandırılır. Unutmayın, cüdo qaydaları təhlükəsizliyi ən üstün tutur.

Döyüş müddəti və Golden Score necə işləyir

Böyüklərdə cüdo döyüşü 4 dəqiqə təmiz vaxtdır, vaxt dayananda saat da dayanır. Əsas vaxt bərabərə bitsə, Golden Score mərhələsinə keçilir və burada məhdudiyyət yoxdur, ilk xal və ya cəza matçı bitirir. Golden Score zamanı hər hansı vazari və ya ippon qalibi müəyyən edir. Şidolar da daşınır, yəni hər iki tərəfdə 2 şido varsa, növbəti şido hansoku-make gətirib döyüşü bitirəcək.

Tutma, yerüstü mübarizə və meydan qaydaları

Osaekomi yalnız rəqibin kürəyi və ya yanları nəzarət altında olduqda başlayır və 10 saniyə vazari, 20 saniyə ippon sayılır. Tutma içəridə başlayıb kənara keçərsə hakim dayandırmayana qədər davam edir və vaxt hesablanır. Boğma və dirsək oynağına burma icazəlidir, ayaq oynaqlarına burma və onurğaya təsir edən hərəkətlər qadağandır. Atış meydanın içində başlayıb kənarda tamamlanarsa xal sayılır, bilərəkdən kənara çıxmaq isə şidodur. Güləş qaydaları ilə maraqlananlar üçün oxuyun, sərbəst güləş qaydaları və Yunan-Roma güləşi qaydaları necə işləyir.

Qavrayış və hücum tələbləri

Kumi-kata yəni qavrayış döyüşü üstünlüyə gedən yoldur, lakin yalnız saxlamaq olmaz, fəal hücum tələb olunur. Çarpaz qavrayış, arxadan yaxalıq qavrayışı və ya birə-bir biləkdən sıxmaq kimi vəziyyətlərdə dərhal hücum etməsəniz şido verilə bilər. Barmaqları paltarın içindən keçirmək, paltarın ətəyini ovuca yığmaq və ya barmaqdan çəkmə qanunsuz sayılır. Qavrayışdan yayınmaq üçün kəməri boşaltmaq, əllə itələməklə döyüşdən qaçmaq da cəza gətirir. Bu hissədə xatırlayın, cüdo qaydaları fəallığı və texnikanı mükafatlandırır.

Cüdo qaydaları haqqında tez-tez verilən suallar

Cüdo qaydaları üzrə matç nə vaxt bitmiş sayılır?

Matç ippon olduqda, iki vazari toplananda və ya hər hansı tərəf hansoku-make aldıqda dərhal bitir. Əsas vaxtdan sonra bərabərlik olarsa Golden Score başlayır və ilk xal və ya hansoku-make qərar verir.

Vazari necə verilir?

Vazari atışda nəzarət, sürət və qüvvənin ippona nisbətən bir qədər az olduğu hallarda, yaxud düşmənin qismən yan üstə düşdüyü vəziyyətlərdə verilir. Habelə 10-19 saniyəlik saxlamaya da vazari yazılır.

Osaekomi neçə saniyədir?

Osaekomi 10 saniyəyə çatdıqda vazari, 20 saniyəyə çatdıqda ippon sayılır. Hakim nəzarətin itirildiyini görsə vaxtı dayandırır və saxlamanı ləğv edir.

Şido nədir və neçə şidoda uduzursan?

Şido xırda qayda pozuntusuna görə xəbərdarlıqdır və xal deyil. Üçüncü şido hansoku-make ilə rəqibə qələbə qazandırır.

Ayaqdan tutmaq cüdoda olar?

Birbaşa ayaqdan tutmaq və ya ayaqla hücumu bloklamaq şido ilə cəzalandırılır. Qanuni atışın gedişində təsadüfi təmaslar istisna ola bilər, lakin məqsədli ayaq tutma qadağandır.

Golden Score nədir və necə bitir?

Golden Score bərabərlikdən sonra limitsiz davam edən əlavə vaxtdır. İlk vazari, ippon və ya hansoku-make matçı bitirir.

Kənar xətdə başlayan və ya bitən atış xal sayılır?

Atış meydanın içində başlasa, kənarda tamamlansa belə xal sayılır. Bilərəkdən kənara çıxmaq isə şido ilə cəzalandırılır.

Cüdoda boğma və əl burma icazəlidirmi?

Bəli, boğma və dirsək oynağına burma icazəlidir və təslimə gətirərsə ippon yazılır. Ayaq oynaqlarına burma və onurğa üçün təhlükəli fəndlər qadağandır.